أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

93

قانون ( فارسى )

جفت ماهيچه‌ها سر را به طرف عقب بدون كج‌گرائى برمىگردانند ، كار جفت سوم بر طرف كردن كجى است و جفت چهارم سر را با كجى نمايانى به عقب برمىگرداند . اگر يكى از جفت سوم و جفت چهارم به تنهائى به سوئى حركت كند سر به همان سوى مىگرايد و اگر هر دو جفت باهم منقبض شوند سر بدون كج شدن به سوى عقب برميگردد . اما ماهيچه‌هائى كه سر و گردن را باهم به سوى جلو خم مىكنند ، عبارتند از دو ماهيچه پوشيده و يك زوج پوشنده هر فردى از اين زوج پوشنده به شكل مثلث و قاعده‌اش استخوان انتهاى مغز است و بقيه قسمت‌هاى آن به طرف گردن پائين آمده است . از سه زوج كه زير پوشش زوج پوشنده قرار دارند يك زوج از دو طرف مهره‌ها سرازير است و زوج ديگر به طرف بال‌ها مىرود و زوج سوم در وسط هر دو طرف مهره‌ها و اطراف بال‌ها جاى گرفته است . ماهيچه‌هائى كه سر را به راست و چپ برميگردانند دو زوج هستند كه با مفصل سر پيوسته‌اند . يك زوج آن در بخش جلوى سر قرار دارد كه يكى از طرف راست و ديگرى از طرف چپ در حد بين سر و مهره دوم قرار مىگيرد . زوج دوم در پشت سر قرار دارد كه يكى از راست و ديگرى از چپ مهره اول را با سر مربوط مىسازد . وقتى يكى از اين چهار ماهيچه منقبض مىشود سر بطور مورب به طرف آن مىگرايد و اگر دوتا از آنها در يك طرف منقبض شوند سر بدون كج شدن به سوى آنها روى مىآورد . اگر دو ماهيچه جلو سر حركت كنند سر بجلو فرود مىآيد و چنانچه دو ماهيچهء عقبى حركت كنند سر به عقب برميگردد . در صورتى كه هر چهار عضله باهم به كار افتند سر راست مىايستد . اين چهار ماهيچه از تمام ماهيچه‌ها كوچكترند ، ليكن به لحاظ اينكه در جاى بسيار مناسب قرار دارند و در زير ماهيچه‌هاى ديگر پناه گرفته‌اند ، كمبودشان را از لحاظ امتيازى كه ماهيچه‌هاى بزرگ دارند تلافى مىكنند . مفصل سر براى از كار نماندن و پايدارى به دو چيز متضاد نيازمند است . براى پايدارى ، به استوارى و پابرجائى نياز دارد كه در اين حالت مىبايست حركت كمترى داشته باشد . به حركت زياد نيازمند است و در چنين وضعى بايد داراى نرمش و سست عنانى باشد . براى وصول به اين هدف ، ماهيچه‌هاى فراوانى كه گرداگرد مفصل‌ها هستند چنان بر آن‌ها پيچيده و آنها را استوارى بخشيده‌اند كه سستى حاصل از نرمش‌پذيرى را جبران مىكنند . به اين ترتيب دو ضد باهم جمع شده‌اند و سازگارى يافته‌اند . بزرگى مر ايزد را كه بهترين آفريننده اوست .